TRANSAKCJE Z JEDNOSTKAMI POWIĄZANYMI

Napisany przez ukazał się dnia 16 marca 2016 w Rzeczpospolita | 0 komentarzy

Transakcje z jednostkami powiązanymi  wymagają szczególnej prezentacji

DANE | Spółki z grupy kapitałowej powinny przyjąć w swoich zasadach (polityce) rachunkowości takie rozwiązania, aby można było łatwo wyodrębnić z ksiąg informacje o przeprowadzonych między nimi  operacjach.

Za punkt wyjścia do analizy tematu prezentacji transakcji z jednostkami powiązanymi w sprawozdaniu finansowym  należy uznać definicję jednostek powiązanych. Znajduje się ona w art. 3 ust.1 pkt 43 ustawy o rachunkowości (uor). Przez jednostki powiązane rozumie się tu dwie lub więcej jednostek wchodzących w skład danej grupy kapitałowej. Z kolei grupa kapitałowa oznacza jednostkę dominującą wraz z jednostkami zależnymi.

Aby więc dobrze zaklasyfikować i opisać w sprawozdaniu finansowym transakcje z jednostkami powiązanymi wraz z wszelkimi dotyczącymi ich ujawnieniami należy w pierwszej kolejności zrozumieć, które podmioty w ogóle należałoby rozważać jako podmioty powiązane – czyli które podmioty tworzą grupę kapitałową. Innymi słowy – określić jednostkę powiązaną i jednostki od niej zależne.

Klasyfikacja

Definicja jednostki dominującej znajduje się w art. 3 ust.1 pkt 37 uor. Jest nią jednostka będąca spółką handlową lub przedsiębiorstwem państwowym, sprawująca kontrolę nad jednostką zależną, w szczególności:

  • posiadająca bezpośrednio lub pośrednio większość ogólnej liczby głosów w organie stanowiącym jednostki zależnej, także na podstawie porozumień z innymi uprawnionymi do głosu, wykonującymi prawa głosu zgodnie z wolą jednostki dominującej, lub
  • będąca udziałowcem jednostki zależnej i uprawniona do kierowania polityką finansową i operacyjną tej jednostki zależnej w sposób samodzielny lub przez wyznaczone przez siebie osoby lub jednostki na podstawie umowy zawartej z innymi uprawnionymi do głosu, posiadającymi na podstawie statutu lub umowy spółki, łącznie z jednostką dominującą, większość ogólnej liczby głosów w organie stanowiącym, lub
  • będąca udziałowcem jednostki zależnej i uprawniona do powoływania i odwoływania większości członków organów zarządzających, nadzorujących lub administrujących tej jednostki zależnej, lub
  • będąca udziałowcem jednostki zależnej, której więcej niż połowę składu organów zarządzających, nadzorujących lub administrujących w poprzednim roku obrotowym, w ciągu bieżącego roku obrotowego i do czasu sporządzenia sprawozdania finansowego za bieżący rok obrotowy stanowią osoby powołane do pełnienia tych funkcji w rezultacie wykonywania przez jednostkę dominującą prawa głosu w organach tej jednostki zależnej, chyba że inna jednostka lub osoba ma w stosunku do tej jednostki zależnej prawa, o których mowa powyżej, lub
  • będąca udziałowcem jednostki zależnej i uprawniona do kierowania polityką finansową i operacyjną tej jednostki zależnej, na podstawie umowy zawartej z tą jednostką zależną albo statutu lub umowy tej jednostki zależnej.

Są różne rodzaje zależności między jednostkami

W ustawie o rachunkowości  są także definicje określające jednostki, które znajdują się na pośrednich poziomach w strukturze grupy kapitałowej:

  • jednostka dominująca niższego szczebla – rozumie się przez to spółkę handlową, która jest jednocześnie jednostką zależną od innej spółki handlowej lub przedsiębiorstwa państwowego i jednostką dominującą w stosunku do co najmniej jednej spółki handlowej;
  • jednostka dominująca wyższego szczebla – rozumie się przez to jednostkę będącą spółką handlową lub przedsiębiorstwem państwowym, która jest jednostką dominującą w stosunku do jednostki dominującej niższego szczebla;
  • wspólnik jednostki współzależnej – rozumie się przez to jednostkę będącą spółką handlową lub przedsiębiorstwem państwowym, sprawującą wraz z innymi udziałowcami współkontrolę nad jednostką współzależną.

Definicja grupy kapitałowej mówi także o jednostkach zależnych. Zgodnie z art.3 ust.1 pkt 39 uor przez jednostkę zależną  rozumie się jednostkę będącą spółką handlową lub podmiotem utworzonym i działającym zgodnie z przepisami obcego prawa handlowego, kontrolowaną przez jednostkę dominującą.

Rola kierownika

Występowanie relacji podporządkowania pomiędzy poszczególnymi jednostkami powinien potwierdzić kierownik jednostki, czyli osoba lub osoby odpowiedzialne za określenie zasad rachunkowości tej jednostki, w tym za prawidłowe i rzetelne sporządzanie sprawozdań finansowych.

Na osobnych konta

Wielkość grup kapitałowych może być różna, zarówno ze względu na liczbę jak i wielkość jednostek zależnych i jednostki dominującej. Spółki powinny przyjąć w swoich zasadach (polityce) rachunkowości takie rozwiązania, aby można było łatwo wyodrębnić z ksiąg rachunkowych informacje na temat tego rodzaju transakcji. W tym celu należy wprowadzić do ksiąg rachunkowych odrębne konta, które będą grupowały te informacje w s sposób umożliwiający prawidłowe sporządzenie sprawozdania finansowego oraz innej dokumentacji dotyczącej transakcji z jednostkami powiązanymi.

Prowadzona w jednostce ewidencja transakcji z jednostkami powiązanymi powinna dostarczyć informacji wymaganych do sporządzenia:

  • jednostkowego sprawozdania finansowego,
  • skonsolidowanego sprawozdania finansowego,
  • dokumentacji transakcji z jednostkami powiązanymi – wymaganej przez przepisy podatkowe.

W sprawozdaniu finansowym należy wyszczególnić:

  • w bilansie: aktywa od jednostek powiązanych (należności, inwestycje) a także zobowiązania wobec jednostek powiązanych,

Zwrócenia uwagi wymaga tu fakt, że należności i zobowiązania długoterminowe, długoterminowe aktywa finansowe, a także należności i zobowiązania krótkoterminowe należy zaprezentować w podziale na: jednostki powiązane, pozostałe jednostki, w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitale i pozostałe jednostki. Natomiast inwestycje krótkoterminowe wykazuje się w podziale na jednostki powiązane i pozostałe

Jednostki mikro i małe, które sporządzają bilans odpowiednio według załącznika nr 4 i 5 do uor nie wykazują danych z taką szczegółowością.w rachunku zysków i strat. Jednostka wyodrębnia następujące transakcje z jednostkami powiązanymi:

  • przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów (wariant kalkulacyjny) oraz przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi (wariant porównawczy),
  • koszty sprzedanych produktów, towarów i materiałów (wariant kalkulacyjny),
  • przychody i koszty finansowe z tytułu odsetek,
  • zysk i strata z tytułu rozchodu aktywów finansowych,

Większa szczegółowość jest wymagana w przypadku przychodów finansowych z tytułu dywidend i udziałów w zyskach, – należy uwzględnić jednostki, w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitale.

Również w jednostkach małych wymagana jest prezentacja z uwzględnieniem jednostek powiązanych, w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitale – zgodnie z załącznikiem nr 5, z kolei w jednostkach mikro nie ma takiego wymogu.

Również w informacji dodatkowej transakcjom z jednostkami powiązanymi poświęcona jest odrębna nota. Spółka powinna mieć wyodrębnione konta – zarówno bilansowe jak i wynikowe – rejestrujące transakcje z jednostkami powiązanymi. Umożliwi to sprawne przygotowanie tej informacji dla celów sporządzenia sprawozdania finansowego.

Ważna data

Wątpliwości może również budzić określenie dnia, na jaki ustalane jest powiązanie. W sprawozdaniu finansowym należałoby wykazać salda bilansowych z jednostkami powiązanymi według stanu na dzień bilansowy, z przychody i koszty należy wykazać za okres, w którym spółka była jednostką powiązaną. Trudności mogą powstać jeśli spółka nie posiada odpowiedniej analityki pozwalającej na wyodrębnienie transakcji z jednostkami powiązanymi. (zwłaszcza jeśli powiązanie powstało w trakcie okresu obrotowego). Może być wtedy konieczne sięgnięcie do zapisów na poszczególnych kontach. O ile analityka rozrachunków (należności i zobowiązań) jest wymagana przepisami uor – zatem tu nie powinno być problemów, to już analityki przychodów lub kosztów w podziale na poszczególnych kontrahentów jednostka może nie posiadać (jeśli nie przygotowywała się do połączenia).. Trzeba wtedy „ręcznie” uzyskać dane z systemu finansowo – księgowego. Oznacza to, że jeśli połączenie nastąpiło w ciągu roku, konieczna byłaby analiza transakcji z danym podmiotem w ciągu całego roku, w celu wykazania ich w sprawozdaniu finansowym.(w odpowiedniej wysokości i za odpowiedni okres)….

Ustawa o rachunkowości wskazuje również, że w sprawozdaniu finansowym, w dodatkowych informacjach i objaśnieniach (załącznik nr 1 do uor, ust. 5 pkt 2), należy wykazywać  informacje o transakcjach (wraz z ich kwotami) zawartych przez jednostkę na innych warunkach niż rynkowe ze stronami powiązanymi, przez które rozumie się podmioty powiązane zdefiniowane w międzynarodowych standardach rachunkowości wraz z informacjami określającymi charakter związku ze stronami powiązanymi oraz innymi informacjami dotyczącymi transakcji niezbędnymi dla zrozumienia ich wpływu na sytuację majątkową, finansową i wynik finansowy jednostki. Informacje dotyczące poszczególnych transakcji mogą być zgrupowane według ich rodzaju, z wyjątkiem przypadku, gdy informacje na temat poszczególnych transakcji są niezbędne dla oceny ich wpływu na sytuację majątkową, finansową i wynik finansowy jednostki;

Definicja jednostek powiązanych wg MSR

Definicja jednostek powiązanych wg MSR różni się od definicji przyjętej w uor. Definica ta jest znacznie szersza i obejmuje więcej podmiotów. W myśl MSR nr 24 „Ujawnianie informacji na temat podmiotów powiązanych” podmiot powiązany jest osobą lub jednostką związaną z jednostką która sporządza sprawozdanie finansowe. Zatem na gruncie MSR poza powiązaniami kapitałowymi należy też rozpatrywać powiązania osobowe.

Konsolidacja

Dla celów skonsolidowanego sprawozdania finansowego,  poza informacjami wymienionymi powyżej konieczne jest posiadanie informacji uzyskanych na podstawie sprawozdań finansowych poszczególnych jednostek zależnych, bądź  na podstawie pakietów konsolidacyjnych przygotowanych specjalnie dla celów konsolidacji. Dane jakie należy uzyskać obejmują m.in.:

  • przychody od jednostek powiązanych,
  • koszty (zakupy) od jednostek powiązanych,

– w tym wyodrębnienie sprzedaży i zakupów środków trwałych oraz sprzedaży i zakupów zapasów,

  • amortyzację dotyczącą środków trwałych będących przedmiotem wzajemnych transakcji,
  • utworzone rezerwy.

 

Przepisy podatkowe nakładają obowiązki dokumentacyjne

CIT | To, czy firma musi sporządzać dokumentację cen transferowych, zależy od rodzaju transakcji, jej wartości oraz wysokości kapitału zakładowego podmiotu zawierającego transakcję

Przepisy podatkowe również poświęcają uwagę transakcjom z jednostkami powiązanymi (art.9a ustawy o CIT).

Podatnicy dokonujący transakcji, w tym zawierający umowy spółki niebędącej osobą prawną, umowy wspólnego przedsięwzięcia lub umowy o podobnym charakterze, z podmiotami powiązanymi z tymi podatnikami – w rozumieniu art. 11 ust. 1 i 4 ustawy o CIT  (patrz tabela) (lub transakcji, w związku z którymi zapłata należności wynikających z takich transakcji dokonywana jest bezpośrednio lub pośrednio na rzecz podmiotu mającego miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd na terytorium lub w kraju stosującym szkodliwą konkurencję podatkową, w tym zawierający umowy spółki niebędącej osobą prawną, umowy wspólnego przedsięwzięcia lub umowy o podobnym charakterze, jeżeli jedną ze stron takiej umowy jest podmiot mający miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd na terytorium lub w kraju stosującym szkodliwą konkurencję podatkową), są obowiązani do sporządzenia dokumentacji podatkowej takiej (takich) transakcji.

1) określenie funkcji, jakie spełniać będą podmioty uczestniczące w transakcji (uwzględniając użyte aktywa i podejmowane ryzyko);

2) określenie wszystkich przewidywanych kosztów związanych z transakcją oraz formę i termin zapłaty;

3) metodę i sposób kalkulacji zysków oraz określenie ceny przedmiotu transakcji;

4) określenie strategii gospodarczej oraz innych działań w jej ramach – w przypadku gdy na wartość transakcji miała wpływ strategia przyjęta przez podmiot;

5) wskazanie innych czynników – w przypadku gdy w celu określenia wartości przedmiotu transakcji przez podmioty uczestniczące w transakcji zostały uwzględnione te inne czynniki, a w przypadku zawarcia umowy spółki niebędącej osobą prawną, umowy wspólnego przedsięwzięcia lub umowy o podobnym charakterze – w szczególności przyjętych w umowie zasad dotyczących praw wspólników (stron umowy) do udziału w zysku oraz uczestnictwa w stratach;

6) określenie oczekiwanych przez podmiot obowiązany do sporządzenia dokumentacji korzyści związanych z uzyskaniem świadczeń – w przypadku umów dotyczących świadczeń (w tym usług) o charakterze niematerialnym.

Obowiązek sporządzania dokumentacji podatkowej  obejmuje transakcję lub transakcje między podmiotami powiązanymi, w których łączna kwota (lub jej równowartość) wynikająca z umowy lub rzeczywiście zapłacona w roku podatkowym łączna kwota wymagalnych w roku podatkowym świadczeń przekracza równowartość:

1) 100 000 euro – jeżeli wartość transakcji nie przekracza 20 proc. kapitału zakładowego, określonego zgodnie z art. 16 ust. 7 ustawy o CIT, albo

2) 30 000 euro – w przypadku świadczenia usług, sprzedaży lub udostępnienia wartości niematerialnych i prawnych, albo

3) 50 000 euro – w pozostałych przypadkach.

KIEDY WYSTĘPUJĄ POWIĄZANIA MIĘDZY FIRMAMI ISTOTNE DLA CIT

Jeżeli:

1) osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, mająca miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwana dalej  „podmiotem krajowym”, bierze udział bezpośrednio lub pośrednio w zarządzaniu przedsiębiorstwem położonym poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub w jego kontroli albo posiada udział w kapitale tego przedsiębiorstwa, albo

2) osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, mająca miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwana dalej  „podmiotem zagranicznym”, bierze udział bezpośrednio lub pośrednio w zarządzaniu podmiotem krajowym lub w jego kontroli albo posiada udział w kapitale tego podmiotu krajowego, albo

3) ta sama osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej równocześnie bezpośrednio lub pośrednio bierze udział w zarządzaniu podmiotem krajowym i podmiotem zagranicznym lub w ich kontroli albo posiada udział w kapitale tych podmiotów

– i jeżeli w wyniku takich powiązań zostaną ustalone lub narzucone warunki różniące się od warunków, które ustaliłyby między sobą niezależne podmioty, i w wyniku tego podatnik nie wykazuje dochodów albo wykazuje dochody niższe od tych, jakich należałoby oczekiwać, gdyby wymienione powiązania nie istniały, to  dochody danego podatnika oraz należny podatek określa się bez uwzględnienia warunków wynikających z tych powiązań.

Zostaw Odpowiedź

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *