Wartości niematerialne i prawne

Napisany przez ukazał się dnia 6 października 2014 w Rzeczpospolita | 1 komentarz

W jaki sposób klasyfikować wartości niematerialne i prawne

Prawa autorskie, koncesje czy prawa do znaków towarowych to tylko przykłady pozycji zaliczanych do wnip. W przepisach nie ma zamkniętego katalogu tych składników majątku.

Definicja wartości niematerialnych i prawnych zawarta jest w art. 3 ust. 1 pkt 14 ustawy o rachunkowości. Za wartości niematerialne i prawne uznaje się:

– prawa majątkowe

– nabyte przez jednostkę (co do zasady jako nabycie rozumiane jest także nieodpłatne otrzymanie w formie darowizny, otrzymanie w formie aportu; wyjątkiem są koszty zakończonych prac rozwojowych prowadzonych przez jednostkę na własne potrzeby, poniesione przed podjęciem produkcji lub zastosowaniem technologii),

– zaliczane do aktywów trwałych (nadające się do gospodarczego wykorzystania o przewidywanym okresie ekonomicznej użyteczności dłuższym niż rok).

Kryteria pozwalające na zaliczenie do wartości niematerialnych i prawnych spełniają między innymi:

  1. autorskie prawa majątkowe, prawa pokrewne, licencje, koncesje,
  2. prawa do wynalazków, patentów, znaków towarowych, wzorów użytkowych oraz zdobniczych,
  3. know-how,
  4. nabyta wartość firmy,
  5. koszty zakończonych prac rozwojowych.

Wymienione w uor wartości niematerialne i prawne to przykładowe i zarazem najczęściej spotykane pozycje tej grupy składników majątkowych. Tym samym nie stanowią one zamkniętej listy wartości niematerialnych i prawnych.

Osobnym tematem są nabywane lub przyznawane prawa do emisji gazów cieplarnianych. Zasady ewidencji tego rodzaju wartości niematerialnych i prawnych zostały opisane w „Stanowisku w sprawie księgowego ujęcia praw (uprawnień) do emisji  gazów cieplarnianych”, które jest załącznikiem do uchwały nr 18/11 Komitetu Standardów Rachunkowości z 21 grudnia 2011 r.

Krok pierwszy – wartość początkowa

Wartość początkowa to generalnie cena nabycia (cena zakupu bez podlegających odliczeniu VAT i podatku akcyzowego, powiększona o koszty bezpośrednio związane z zakupem i przystosowaniem składnika aktywów do stanu zdatnego do używania, którą obniżają rabaty, opusty i inne podobne zmniejszenia i odzyski). Cena nabycia obejmuje również koszt obsługi zobowiązań zaciągniętych w celu finansowania zakupu wartości niematerialnych i prawnych i związane z nimi różnice kursowe, pomniejszony o przychody z tego tytułu.

Koszty prac rozwojowych wykonywanych we własnym zakresie z kolei wprowadza się do ksiąg po koszcie wytworzenia.

Nieodpłatnie otrzymane wartości niematerialne i prawne (w tym w formie darowizny) ujmuje się  według aktualnej ceny rynkowej – to znaczy według ceny sprzedaży takiego samego lub podobnego przedmiotu. Z kolei wartości niematerialne i prawne otrzymane w formie aportu są ujmowane w księgach według wartości poszczególnych składników zadeklarowanej w umowie spółki, przy czym ta wartość nie powinna być wyższa niż wartość rynkowa (cena sprzedaży) takiego składnika.

Przykład

Firma otrzymała  licencję

Spółka otrzymała nieodpłatnie licencję na program komputerowy. Ustalono, że wartość licencji ustalona na podstawie cen rynkowych to 16 000 zł. Ustalono, że licencja będzie amortyzowana przez dwa lata.

Ewidencja księgowa

  1. Ujęcie początkowe licencji w księgach

Wn „Wartości niematerialne i prawne” 16 000 zł

Ma „Rozliczenia międzyokresowe przychodów” 16 000 zł

  1. Miesięczny odpis amortyzacyjny (16 000 x 50 proc. / 12 = 666,67 zł)

Wn „Amortyzacja” 666,67 zł

Ma „Odpisy umorzeniowe wartości niematerialnych i prawnych” 666,67 zł

oraz równolegle:

Wn „Rozliczenia międzyokresowe przychodów” 666,67 zł

Ma „Pozostałe przychody operacyjne” 666,67 zł

 

Wartości niematerialne i prawne            Rozliczenia międzyokresowe przychodów

1) 16 000 zł                                                      2) 666,67 zł                           16 000 zł (1

 

Amortyzacja                  Odpisy umorzeniowe wartości niematerialnych i prawnych

2) 667,67 zł                                                                                                   666,67 zł (2

Pozostałe przychody operacyjne

666,67 (2

 

Nabyte prawa majątkowe spełniające kryteria określone dla wartości niematerialnych i prawnych i jednocześnie o niskiej wartości początkowej (np. niższej niż 3.500 zł – analogicznie jak dla celów podatkowych) można bezpośrednio w momencie nabycia odnieść w koszty działalności operacyjnej. Oczywiście stosowanie takiego uproszczenia jest możliwe, jeżeli nie zakłóca prezentacji sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego jednostki oraz powinno być opisane w przyjętej przez nią polityce rachunkowości.

Przepisy nie określają, jak powinna wyglądać ewidencja wartości niematerialnych i prawnych. Nie ma ustalonego wzoru ewidencji.

Natomiast z funkcji jaką spełnia w firmie i zakresu danych, jakich powinna dostarczać wynika, że powinna ona zawierać co najmniej:

  • liczbę porządkową;
  • datę nabycia;
  • datę przyjęcia do używania;
  • określenie dokumentu stwierdzającego nabycie;
  • określenie wartości niematerialnej i prawnej;
  • wartość początkową;
  • stawkę amortyzacyjną;
  • kwotę odpisu amortyzacyjnego w danym roku podatkowym i narastająco za okres dokonywania odpisów;
  • zaktualizowaną wartość początkową;
  • zaktualizowaną kwotę odpisów amortyzacyjnych
  • wartość ulepszenia zwiększającą wartość początkową
  • datę likwidacji oraz jej przyczynę albo datę

Zapis w ewidencji wartości niematerialnych i prawnych powinien być naniesiony najpóźniej w miesiącu przekazania składnika majątku do używania.

Poziom szczegółowości

Zgodnie z uor jednostki są zobowiązane do prowadzenia kont ksiąg pomocniczych, które zawierają uszczegółowienie i uzupełnienie zapisów kont księgi głównej. Artykuł 17 ust. 1 pkt 1 precyzuje, że pomocniczą ewidencję prowadzi się między innymi dla wartości niematerialnych i prawnych. W praktyce oznacza to ewidencję analityczną wartości niematerialnych i prawnych – w podziale na poszczególne tytuły praw majątkowych i innych wartości niematerialnych i prawnych. Konta analityczne powinny być tworzone zarówno dla konta syntetycznego „Wartości niematerialne i prawne”, jak i dla konta odpisów umorzeniowych  „Odpisy umorzeniowe wartości niematerialnych i prawnych”.

Na dzień bilansowy

Wartości niematerialne i prawne ujęte początkowo w cenie nabycia (koszcie wytworzenia w przypadku prac rozwojowych) podlegają następnie odpisom amortyzacyjnym (umorzeniowym). Podlegają one zatem wycenie nie rzadziej niż na dzień bilansowy według ceny nabycia/kosztu wytworzenia pomniejszonych o odpisy amortyzacyjne oraz o ewentualne odpisy aktualizujące ich wartość.

Odpisy aktualizujące są uwzględniane w sytuacji, gdy istnieje prawdopodobieństwo, że kontrolowany przez jednostkę składnik wartości niematerialnych i prawnych nie przyniesie w przyszłości w znaczącej części lub w całości przewidywanych korzyści ekonomicznych. Odpisu aktualizującego dokonuje się odpowiednio do stopnia utraty przez ten składnik wartości. Należy pamiętać że celem takiego zabiegu jest urealnienie wartości składników aktywów jednostki, w tym wartości niematerialnych i prawnych.

Prezentacja w sprawozdaniu finansowym

Wartości niematerialne i prawne wykazuje się w bilansie w wartości netto (saldo debetowe konta „Wartości niematerialne i prawne” minus saldo kredytowe „Umorzeniowe wartości niematerialnych i prawnych”).

Prezentuje się je w sprawozdaniu finansowym w pozycji A.I aktywów w podziale na:

  • I.1 – Koszty zakończonych prac rozwojowych;
  • I.2 – Wartość firmy;
  • I.3 – Inne wartości niematerialne i prawne;
  • I.4 – Zaliczki na wartości niematerialne i prawne.

Jak inwentaryzować       

Inwentaryzacja wartości niematerialnych i prawnych polega na weryfikacji – porównaniu danych ksiąg rachunkowych z posiadanymi dowodami księgowymi oraz na przeprowadzeniu weryfikacji wartości tych składników. Polega to na fizycznym porównaniu z dokumentami, na podstawie których składniki majątku ujęto w księgach rachunkowych. Ponadto sprawdzeniu podlega wartość na dzień bilansowy wysokość i prawidłowość rozliczanych odpisów amortyzacyjnych.

 

Baza klientów i aktualizacja oprogramowania może wymagać amortyzacji

Pytanie

  • Na jakich zasadach know-how można rozliczać w kosztach podatkowych? Czy kupiony pakiet informacji trzeba amortyzować?

Know-how to równowartość zasobu informacji związanych z wiedzą w dziedzinie przemysłowej, handlowej, naukowej, organizacyjnej. Jest to wiedza bądź doświadczenia dające umiejętność wykorzystania w pracy przedsiębiorstwa.

Zgodnie z art. 16b ust.1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych amortyzacji podlega z zastrzeżeniem art. 16c nabyta, nadająca się do gospodarczego wykorzystania w dniu przyjęcia do używania wartość stanowiąca równowartość uzyskanych informacji związanych z wiedzą w dziedzinie przemysłowej, handlowej, naukowej lub organizacyjnej o przewidywanym okresie używania dłuższym niż rok, wykorzystywana przez podatnika na potrzeby związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą.

Informacje mogą być uznane za know-how jeśli:

  • stanowią dobro niematerialne występujące w postaci wiedzy, zebranych doświadczeń, danych pozwalających na osiągnięcie określonego efektu gospodarczego,
  • można je przeliczyć na rzeczywistą wartość materialną,
  • zdobyto je w ramach wypracowanego doświadczenia oraz mieć charakter poufny i istotny,
  • jest to wiedza zidentyfikowana, utrwalona we właściwy sposób i dająca się przekazać.

Za know-how można uznać przejęcie bazy klientów na podstawie umowy, jeżeli w zamierzeniu podmiotu, który ją nabył, będzie ona wykorzystana w wieloletniej perspektywie. Wydatek na bazę powinien zostać rozliczony w kosztach w czasie – przez odpisy amortyzacyjne – w okresie nie krótszym niż 5 lat.

Według orzecznictwa sądów administracyjnych informacje mogą być uznane za know-how, jeśli spełniają następujące cechy:

  • poufność – wiedza/informacje nie są dostępne dla osób trzecich,
  • istotność – informacje są konieczne do doprowadzenia działalności,
  • identyfikowalność – informacje są zebrane w formie dokumentacji.

Takie stanowisko prezentują organy podatkowe. Zgodziła się z nim między innymi Izba Skarbowa w Poznaniu w interpretacji z 15 maja 2014 roku (ILPB4/423-111/14-4/MC).

Pytanie

  • Kiedy powstaje podlegająca amortyzacji wartość firmy?

Nabyta wartość firmy to różnica pomiędzy ceną nabycia określonej jednostki lub jej zorganizowanej części a niższą od niej wartością godziwą przejętych aktywów netto. Definicja wartości firmy znajduje się w art.33 ust.4 uor, natomiast zasady jej rozliczania są uregulowane w art.44b ust.10 uor. Wartość firmy powstaje w sytuacji, gdy cena nabycia (przejęcia) jednostki lub jej zorganizowanej części jest wyższa od wartości godziwej przejętych aktywów netto. Powstanie ona także w sytuacji połączenia spółek rozliczanego metodą nabycia.

Z art. 44b ust. 10 uor wynika, że wartość firmy amortyzuje się liniowo przez okres nie dłuższy niż pięć lat.Do 20 lat można ten czas wydłużyć w uzasadnionych przypadkach i leży to w kompetencjach kierownika jednostki. Informacja o takiej decyzji i jej uzasadnieniem powinna się znaleźć w informacji dodatkowej.

Uwaga! Odpisy amortyzacyjne od wartości firmy zalicza się do pozostałych kosztów operacyjnych.

Przykład

Jednostka A nabyła jednostkę B za kwotę (cenę przejęcia) 800.000 zł.

Wartość aktywów netto jednostki B to 600.000 zł.

Ustalenie wartości firmy:

Wartość firmy = cena przejęcia – wartość przejętych aktywów netto

800.000 zł. – 600.000 zł. = 200.000 zł.

W wyniku przejęcia powstała wartość firmy w kwocie 200.000 zł.

Ewidencja księgowania:

  1. Ujęcie wartości firmy w ewidencji księgowej

Wn „Wartości niematerialne i prawne” 200.000 zł.

Ma „Rozliczenie zakupu” lub „Pozostałe rozrachunki” 200.000 zł.

  1. Amortyzacja wartości firmy

Wysokość miesięcznego odpisu amortyzacyjnego: 200.000*20 proc./12= 3,333,33

Wn „Pozostałe koszty operacyjne” 3.333,33

Ma „Odpisy umorzeniowe” 3.333,33

Wartości niematerialne i prawne  Rozliczenie zakupu/pozostałe rozrachunki

1) 200.000 zł                                                                                                200.000 zł (1

Amortyzacja          Odpisy umorzeniowe wartości niematerialnych i prawnych

2) 3.333,33 zł                                                                                             3.333,33 zł (2

 

Pytanie

  • W jakich warunkach można aktywować koszty zakończonych prac rozwojowych?

Aby koszty zakończonych prac rozwojowych mogły zostać uznane za aktywa, muszą zostać spełnione łącznie następujące warunki:

– produkt lub technologia wytwarzania są ściśle ustalone, a dotyczące ich koszty prac rozwojowych wiarygodnie określone,

– techniczna przydatność produktu lub technologii została stwierdzona i odpowiednio udokumentowana i na tej podstawie jednostka podjęła decyzję o wytwarzaniu tych produktów lub stosowaniu technologii,

– koszty prac rozwojowych zostaną pokryte, według przewidywań, przychodami ze sprzedaży tych produktów lub zastosowania technologii.

Tylko przy spełnieniu łącznie powyższych warunków można aktywować koszty prac rozwojowych. W sytuacji braku spełnienia powyższych warunków przedmiotowe koszty zalicza się bezpośrednio do pozostałych kosztów operacyjnych.

Pytanie

  • Czy strona internetowa lub domena internetowa mogą stanowić wartości niematerialne i prawne?

Firmy powszechnie korzystają z usług utworzenia własnej strony internetowej. Wydatek na zakup takiej strony nie może być zaliczony do wartości niematerialnych i prawnych. Powinien zostać uznany za koszt bieżącej działalności spółki, w kategorii kosztów usług obcych. To samo dotyczy zakupu domeny. Można ją kupić  na przykład na rok bądź dwa lata.

Bilansowo zatem koszty związane z utworzeniem strony internetowej obejmujące zarówno jej zaprojektowanie, wdrożenie, utrzymanie domeny, hosting zalicza się w ciężar kosztów działalności operacyjnej. Również organy podatkowe stoją na stanowisku, że wydatki poniesione na utworzenie strony internetowej nie stanowią wartości niematerialnej i prawnej.

Nie można jednak wykluczyć przypadków, że zarówno dla celów bilansowych, jak i podatkowych w niektórych przypadkach wraz z wytworzeniem strony internetowej może dojść do przeniesienia praw autorskich.Należy jednak pamiętać,  że prawa autorskie muszą spełniać kryteria określone dla wartości niematerialnych i prawnych, aby mogły zostać do tej kategorii zaliczone. Chodzi o dłuższy niż rok okres wykorzystywania ich w firmie  na potrzeby związane z prowadzoną działalnością.

Pytanie

  • Czy nowa wersja oprogramowania to nowa wartość niematerialna i prawna czy ulepszenie dotychczas użytkowanej wersji oprogramowania?

Wartości niematerialne i prawne nie podlegają ulepszeniu. Ich wartości początkowej nie zwiększa się o koszty „ulepszenia”. Są one nową wartość niematerialną i prawną lub ujmuje się je w kosztach działalności operacyjnej jednostki.

Dużych problemów może przysparzać zagadnienie modernizacji wartości niematerialnych. Ani w przepisach bilansowych, ani w przepisach podatkowych nie ma bezpośredniego odniesienia do ulepszenia  wartości niematerialnych i prawnych. Wydatki poniesione na przykład na aktualizację oprogramowania mogą zostać zaliczone  bezpośrednio do kosztów uzyskania przychodów bądź  też uznane jako nowa wartość niematerialna i prawna.

Podatkowo istotne jest czy modernizacja/aktualizacja następuje w ramach użytkowanej już licencji, czy też jest kupowana nowa licencja. Jeżeli mamy do czynienia z  nabyciem nowej licencji –  wówczas powstaje wartość niematerialna i prawna.

Poniesione na nową licencję wydatki, jeśli nie spełniają warunku okresu użytkowania, mogą zostać zaliczone bezpośrednio do kosztów bilansowych i podatkowych (tu ważne będzie także czy wydatek przekracza kwotę 3500 zł czy nie), bez konieczności zaliczania ich do wartości niematerialnych i prawnych lub  zamortyzowane jednorazowo  w miesiącu oddania do używania lub w miesiącu następnym.

06-10-RZ-1_Wartości niem.i prawne

Jeden Komentarz

  1. I like the valuable info you provide in your articles.
    I will bookmark your weblog and check again here frequently.
    I am quite certain I’ll learn a lot of new stuff right here!

    Good luck for the next!

Zostaw Odpowiedź

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *